Kabinet Balkenende heeft het Internationaal Recht geschonden met de Irak-oorlog

Juristen en politici hebben een verschillende kijk op zaken, waarbij zowel juristen als politici op hun eigen gebieden gelijk hebben. Kijkend naar het Irak-debat in de Tweede Kamer naar aanleiding van het rapport van de commissie Davids is er voor mij maar één conclusie: Balkenende is overduidelijk geen jurist. Balkenende doet namelijk net alsof het Recht van Oorlog en Vrede multi-interpretabel is, terwijl in het Internationaal Recht in dit geval maar één wetenschappelijke waarheid bestaat: er was géén VN-mandaat voor een inval in Irak en dus geen enkele basis voor politieke steun aan de Irak-oorlog. Toen nu niet, en nu ook niet.

Zelf ben ik zowel jurist als politicus. Ten tijde van de Irak-oorlog volgde ik het vak International Law aan de Universiteit Maastricht. Het was een sprekende en actuele casus om kennis te maken met het Internationaal Recht, meer in het bijzonder voor wat betreft de regels van Internationaal Recht om een oorlog te beginnen tegen een ander land. In onderwijsgroep en college werden de resoluties 678 en 1441 van de Veiligheidsraad dan ook uitgebreid besproken. Toestemming van de VN Veiligheidsraad om een oorlog te beginnen tegen een ander land hangt af van een simpele zinsnede: lidstaten worden opgeroepen all necessary means te gebruiken om een bepaald land tot een bepaalde actie te dwingen.

Resolutie 678 riep op all necessary means te gebruiken om Irak uit Koeweit te verdrijven in 1990. President Bush (de vader van) heeft vaak de kritiek gekregen dat hij in 1990/91 niet gelijk Irak binnenviel om Saddam Houssein ten val te brengen, maar Bush Sr. wist dat het volkenrechtelijk mandaat daartoe niet bestond. De enige opdracht was de bevrijding van Koeweit, en dat is ook gebeurd.

Resolutie 1441 spreekt niet over all necessary means, maar over serious consequences. Dat er geen VN-mandaat voor de Irak-oorlog bestond wist men daarom toen ook al. De Verenigde Staten deden ook helemaal geen moeite om dat te beweren. In de oorlogsretoriek van George W. Bush was het sprookje dat in Irak alleen maar bad people woonden die zogezegd zouden beschikken over massavernietigingswapens voldoende. De VS had de VN helemaal niet nodig, integendeel! De VN waren een blok aan het been van de VS. Toen duidelijk begon te worden dat er helemaal geen massavernietigingswapens waren in Irak, probeerde alleen Groot Brittannië te beredeneren dat 1441 in combinatie met 678 een mandaat opleverde. Die bewering werd met hoon ontvangen door juristen: de opdracht van 678 was immers allang afgerond en stond compleet los van resolutie 1441.

Komen we weer terug op het verschil tussen politiek en juristen: voor politici is er niet één waarheid. Politici leven in een wereld waarin de waarheid bepaald wordt door de meerderheid, althans door de mensen die het voor het zeggen hebben. Als je het niet eens bent met een conclusie, dan zeg je dat en dan is er niet langer één geldende conclusie. Maar dat is bij het rapport Davids klinkklare onzin. Als Balkenende zegt dat hij de conclusie van de commissie Davids niet deelt dat er geen VN-mandaat was, dan ontkent hij de conclusies van een juridisch-wetenschappelijk rapport. Alsof Balkenende de evolutietheorie zou ontkennen, ondanks alle wetenschappelijke bewijzen.

Balkenende speelt bovendien met vuur. Internationaal Recht is namelijk bijzonder: als een hoop landen tegen een bepaalde regel in handelen, verandert de regel. Nu mag een land alleen aangevallen worden uit zelfverdediging of op grond van een mandaat van de VN Veiligheidsraad. Kleine landen als Nederland hebben die regels van het Internationaal Recht nodig om niet aangevallen te worden door andere landen. Als allerlei landen, waaronder Nederland, gaan roepen dat je een land ook aan mag vallen, omdat je de leider/dictator niet leuk vindt, of vindt dat hij teveel op Harry Potter lijkt, dan veranderen die internationale regels die onze veiligheid waarborgen. Politieke steun van Nederland klinkt onschuldig, maar dat was het dan ook beslist niet!

Het kabinet Balkenende-IV zal niet vallen vannacht, want de PvdA is veel te bang voor verkiezingen door hun slechte positie in de peilingen. Er hebben echter al regeringen voor minder zware vergrijpen hun verantwoordelijkheid genomen. En een oorlog beginnen zonder VN-mandaat is het zwaarste vergrijp dat een Staat kan begaan.