Power to the crown

Staatkundige hervormingen ontstaan meestal in een tijd van crisis. Zo werd de Tweede Kamer machtiger dankzij de politieke onrust en revoluties in Europa rond 1848: uit angst voor het verlies van zijn kroon werd Willem II naar eigen zeggen in één nacht van conservatief tot liberaal. Het lijkt erop dat Nederland door het versplinterde spectrum wederom in een constitutionele crisis terecht is gekomen die staatkundige veranderingen teweeg kan brengen. Zou deze crisis ertoe kunnen leiden dat onze Koningin zich verloren gewaande bevoegdheden wederom toe-eigent?

Nederland is namelijk hopeloos verdeeld over hoe het verder moet met onze regering. Moet het de Bruine Gedoogcoalitie worden, Paars Plus, of een andere coalitie? Dat schisma gaat dwars door partijen heen en verscheurt de traditionele middenpartij bij uitstek, het CDA. In dat speelveld doet Koningin Beatrix iets bijzonders: ondanks dat een meerderheid van de partijen in de Tweede Kamer haar bepaalde adviezen geeft, heeft ze toch enkele keren voor een andere richting gekozen. Daarmee eigent ze zich een bevoegdheid toe waar wij GroenLinksers van huis uit niet bepaald voor zijn. Beatrix is namelijk geen democratisch gekozen Staatshoofd en legt persoonlijk geen verantwoordelijkheid af voor haar daden. Ze beïnvloedt het politieke proces, zonder dat dit gebaseerd is op een electorale basis.

Uit de stappen die de Koningin doorgaans neemt in formaties van nieuwe regeringen kan gemakkelijk geconcludeerd worden dat ze politieke onrust en instabiliteit koste wat kost wil voorkomen. De Bruine Gedoogcoalitie is door het vrijbuitersgedrag van Wilders een coalitie die per definitie onrust oproept. Duidelijk is echter ook dat VVD en CDA met geen stok richting een coalitie met linksere of progressievere partijen te krijgen zijn. Nieuwe verkiezingen zijn geen oplossing, want daarmee zal de huidige verdeeldheid en onrust zeker niet verminderen.

Gezien de eigen lijn die de Koningin volgt in deze formatie, is het misschien een kleine overtreffende stap naar een potentiële oplossing van het formatiedilemma: een kabinet van wijze vrouwen en mannen, onder leiding van Tjeenk Willink, dat voor alle maatregelen een meerderheid moet zoeken. Het is een tijdje geleden, maar de Nederlandse politiek is er niet geheel onbekend mee. Voor de intrede van de eerste politieke partijen, waren de leden van de Tweede Kamer immers allen losse leden (hoewel er ook toen al Kamerleden samen optrokken). Tjeenk Willink kan op veel respect rekenen van alle partijen. Ik zou hem de regering van Nederland wel toevertrouwen.

Is het reëel? Waarschijnlijk niet. Vooralsnog stevenen we af op Bruin I onder Mark Rutte. Het kortste kabinet zal het niet worden, maar de maatschappelijke onrust en polarisatie van de samenleving zal zo groot worden dat Bruin I geen lang leven beschoren is. Laten we het hopen.